Wie heeft de regie over jouw AI? Een gids voor soevereine AI

AI gaat niet meer weg. Het zal niemand verbazen dat AI steeds verder verweven raakt met hoe organisaties dagelijks werken, of het nu gaat om workflows, datapijplijnen of klantcontact. Hoe dieper AI in je processen en infrastructuur zit, hoe belangrijker de partijen erachter worden: zij vormen de basis waarop je bouwt.

Veel organisaties kiezen voor een wereldwijd AI of cloudplatform van buiten hun eigen markt. Maar daarbij komt een belangrijke vraag kijken: op wiens voorwaarden draait je AI eigenlijk? Wie heeft de regie over de data die het verwerkt, de systemen waarin het draait en de keuzes die je organisatie maakt?

Veel organisaties denken dat ze hier al voldoende grip op hebben. Ze hebben een cloudprovider gekozen, een verwerkersovereenkomst getekend en de nodige compliance-eisen afgevinkt. Maar voldoen aan wet- en regelgeving betekent niet automatisch dat je ook de regie hebt. Juist daar kunnen risico's ontstaan.

Dit brengt ons bij soevereine AI. Een onderwerp dat steeds belangrijker wordt voor organisaties die zelf willen bepalen hoe en waar ze AI inzetten.

Eerst even dit: wat is soevereine AI?

Soevereine AI (sovereign AI) is het vermogen van een organisatie om zelf de regie te houden over haar AI systemen, de data die deze systemen gebruiken en de infrastructuur waarop ze draaien. Het gaat daarbij niet alleen om compliance, maar ook om de strategische keuzes die je maakt.

Kort gezegd draait soevereine AI om jouw data, jouw infrastructuur en jouw regels.

Natuurlijk maakt het uit waar data en servers fysiek staan, maar locatie is slechts één onderdeel. Bij soevereine AI stel je drie belangrijke vragen over de omgeving waarop je AI draait:

• Wiens regels gelden er?
• Welke wetgeving is van toepassing op je data?
• Wie heeft toegang tot je systemen en onder welke voorwaarden?

De antwoorden op deze vragen laten zien hoeveel regie je daadwerkelijk hebt. En dat is niet altijd zo zwart-wit als het lijkt.

Een groot deel van die regie wordt bepaald door de infrastructuur waarop je AI draait. De keuze voor GPU infrastructuur speelt hierin een belangrijke rol. Niet alleen vanwege de benodigde rekenkracht, maar ook omdat de onderliggende omgeving mede bepaalt waar je data wordt verwerkt, wie toegang heeft en hoeveel controle je houdt over je AI toepassingen.

Met GPU as a Service biedt Proserve organisaties dedicated NVIDIA GPU capaciteit vanuit Europese datacenters, waarbij ze zelf de regie houden over hun virtuele omgeving en AI toepassingen. Precies dat verband bespreken we tijdens ons webinar 'GPU as a Service: het playbook' op 24 november.

Waarom soevereine AI niet kan wachten

Soevereine AI wint al een aantal jaren terrein, maar het gesprek veranderde toen overheden AI infrastructuur steeds meer gingen zien als een kwestie van nationaal belang, en niet langer alleen als commerciële kans.

In januari 2025 kondigden de VS Stargate aan, een initiatief met een geplande investering van 500 miljard dollar in AI infrastructuur. In Europa werden eveneens stappen gezet. Tijdens de Europese top over digitale soevereiniteit in november 2025 werden onder meer investeringstoezeggingen van meer dan 12 miljard euro bekendgemaakt.

Wat eerst vooral een strategische discussie was, staat inmiddels nadrukkelijk op de agenda van overheden en organisaties. Ook wetgeving en geopolitieke ontwikkelingen spelen daarin een belangrijke rol.

Wetgeving stelt steeds hogere eisen aan AI

De EU AI Act introduceert verplichtingen voor organisaties die AI systemen ontwikkelen, aanbieden of gebruiken. Welke eisen gelden, hangt onder meer af van de toepassing, het risiconiveau en de rol van de organisatie. De invoering van de wet verloopt gefaseerd.

Hoewel de AI Act niet voorschrijft dat alle AI binnen Europese infrastructuur moet draaien, maakt de regelgeving het wel belangrijker om inzicht te hebben in hoe AI systemen worden beheerd, welke data ze verwerken en wie daarvoor verantwoordelijk is.

Voor organisaties die daarnaast te maken hebben met bijvoorbeeld de AVG, DORA of NIS2, kunnen aanvullende eisen rondom databeveiliging, risicobeheersing en leveranciersafhankelijkheid gelden.

De meeste organisaties zijn zich ervan bewust, maar weinig hebben een plan

Volgens onderzoek van Accenture geeft 61% van de ondervraagde organisaties aan dat geopolitieke risico's de interesse in soevereine technologie vergroten. Toch heeft slechts 15% digitale soevereiniteit tot een prioriteit op bestuursniveau gemaakt.

Dat laat zien dat bewustwording niet automatisch leidt tot actie. Want weten dat je afhankelijk bent van externe technologie is iets anders dan een plan hebben om die afhankelijkheid te beperken.

Europese organisaties komen in actie

In Denemarken is volgens een ander onderzoek van Accenture 80% van de ondervraagde organisaties actief op zoek naar soevereine AI oplossingen, het hoogste percentage in Europa. Het onderwerp speelt daarmee niet langer alleen binnen sterk gereguleerde sectoren of grote organisaties. Steeds meer organisaties kijken kritisch naar de technologie waarop hun digitale dienstverlening draait en hoeveel zeggenschap ze daar zelf over hebben.

Het spectrum van soevereine AI: zes dimensies van controle

Soevereine AI is geen kwestie van wel of niet soeverein zijn. Hoeveel regie je hebt, hangt af van verschillende keuzes rondom je data, infrastructuur en leveranciers.

Aan de hand van zes dimensies kun je beoordelen hoeveel regie je organisatie daadwerkelijk heeft. De handigste manier om dit te doen, is door per dimensie twee vragen te stellen: weet ik het antwoord, en ben ik tevreden met wat dat antwoord betekent voor mijn organisatie?

1. Dataresidentie: waar wordt je data opgeslagen en verwerkt? De locatie is belangrijk voor de toepasselijke regelgeving en de afspraken die je met leveranciers maakt. Weet je niet precies waar je data zich bevindt? Dan ontbreekt een belangrijk onderdeel van je governance.
2. Jurisdictie: onder welke wetgeving vallen je data, AI systemen en leveranciers? Dat bepaalt mede welke juridische verplichtingen gelden en wat er kan gebeuren bij een geschil, audit of verzoek van een toezichthouder. Daarbij is niet alleen de fysieke locatie van je data relevant, maar ook de juridische positie van de partijen die toegang hebben tot je systemen.
3. Operationele toegang: wie heeft toegang tot de systemen waarop je AI draait, en wie beheert ze? Denk niet alleen aan je eigen medewerkers, maar ook aan leveranciers, beheerders en externe partijen. Het is belangrijk om te weten wie toegang heeft, waarvoor die toegang nodig is en hoe deze wordt gecontroleerd.
4. Technologische afhankelijkheid: hoe afhankelijk ben je van de modellen of infrastructuur van één leverancier? Hoe groter die afhankelijkheid, hoe lastiger het kan worden om over te stappen wanneer voorwaarden, prijzen of technische mogelijkheden veranderen.
5. Portabiliteit: hoe eenvoudig kun je je data, AI modellen of workloads naar een andere omgeving verplaatsen? Beperkte portabiliteit kan leiden tot hoge overstapkosten en technische beperkingen. Juist daarom is het verstandig om hier al bij de inrichting van je AI omgeving rekening mee te houden.
6. Leverancierskeuze: hoeveel zeggenschap heb je over de onderliggende technologie en leveranciers waarop je AI draait? Kun je zelf kiezen welke modellen, tools en infrastructuur je gebruikt, of worden die keuzes grotendeels bepaald door het platform waarop je werkt?

Door deze zes dimensies in kaart te brengen, krijg je een beter beeld van waar je organisatie al voldoende regie heeft en waar mogelijk nog risico's of afhankelijkheden zitten.

De regie terugpakken

Voor organisaties die meer regie willen over hun AI omgeving, kan een private cloud een belangrijke stap zijn. Met een dedicated omgeving kun je duidelijkere afspraken maken over waar je data wordt verwerkt, wie toegang heeft en hoe je de infrastructuur inricht.

Maar een private cloud alleen maakt je AI nog niet automatisch soeverein. Ook de keuze voor je AI modellen, de onderliggende GPU capaciteit, het beheer en de juridische positie van je leveranciers spelen een rol.

Bij Proserve helpen we organisaties om die keuzes te maken. Met onze private cloudoplossingen, dedicated GPU capaciteit en Managed LLM bieden we verschillende mogelijkheden om AI binnen Europese infrastructuur te draaien. Zo behouden organisaties de regie over hun data, AI modellen en toepassingen, met een infrastructuur die aansluit op hun technische behoeften.

Uiteindelijk draait soevereine AI niet om alles zelf doen, maar om zelf kunnen bepalen welke keuzes je maakt en welke verantwoordelijkheden je bij een leverancier neerlegt.

Zie het in de praktijk: doe mee met ons webinar

Wil je weten wat deze keuzes betekenen voor de infrastructuur achter jouw AI toepassingen? Begin dan met in kaart brengen waar je organisatie staat op de zes dimensies.

Tijdens ons webinar 'GPU as a Service: het playbook' op 24 november om 11.00 uur CET bespreken we hoe je de juiste GPU capaciteit kiest, welke technische afwegingen daarbij komen kijken en hoe je de regie houdt over je AI omgeving. Uiteraard is er ruimte om vragen te stellen tijdens de live Q&A.

Kun je er niet live bij zijn, maar wil je wel weten welke infrastructuur past bij jouw AI toepassingen? Proserve denkt graag met je mee over de mogelijkheden.